Om als waterrecreant nog lang en onbezorgd van de natuur te kunnen genieten, is het van belang het vaarwater schoon te houden. Kleine beetjes helpen, zo kunt u bij het onderhoud van uw boot letten op welke (onderhouds)producten u gebruikt zoals welke antifouling u aanbrengt.

Uit de resultaten van de enquête duurzaamheid voor waterrecreanten blijkt een toenemende behoefte aan informatie over duurzamer bootonderhoud en specifiek antifouling. In combinatie met deze behoefte en als onderdeel van project antifouling met Milieu Centraal (in opdracht van ministerie Infrastructuur en Waterstaat) is deze kennispagina antifouling opgesteld.

Antifouling is de verzamelnaam van alles wat u kunt doen om de onderwaterkant uw boot aangroeivrij te houden. Ook is antifouling de naam van de verfsoort die wordt gebruikt om aangroei af te weren. Denk bij aangroei bijvoorbeeld aan algen en schelpen.

Om deze aangroei tegen te gaan is het belangrijk uw boot te voorzien van antifouling. Er zijn een aantal soorten antifouling die biocide, zoals bijvoorbeeld koper, bevatten. Dit is schadelijk voor mensen, dieren en planten. Bovendien is het niet goed voor de waterkwaliteit als deze stoffen in het water komen. Wanneer u vooral in zoet water vaart kunt u gemakkelijk aan de slag met milieuvriendelijke alternatieven zoals een non-stick of een foul-release coating die schoon te borstelen of spuiten zijn.

Bestaande systemen

Antifouling en onderwaterverf

Het verschil tussen antifouling en onderwaterverf is dat antifouling toevoegingen zoals koper bevat. Deze stoffen (biociden) zorgen ervoor dat er geen aangroei vormt aan de buitenkant van de boot. Koper en zink zijn in hogere concentraties giftig voor planten, dieren en mensen, maar helaas zitten deze stoffen op meerdere plekken in Nederland veel in het water.

Er zijn ook producten die andere stoffen bevatten (zoals bijvoorbeeld zink) die aangroei op de verf voorkomen. Op het etiket staat dan bijvoorbeeld ‘kopervrij’ of ‘zonder biocide’. Dat betekent echter niet dat deze verf wél milieuvriendelijk is. Zink is namelijk ook niet goed voor de waterkwaliteit en het leven in en om het water.

Reguliere onderwaterverf bevat geen koper en/of zink en is daarom vaak goedkoper.

Zelfslijpende en harde antifouling

Het verschil tussen zelfslijpende en harde antifouling is dat bij zelfslijpende antifouling de verf slijt door de stroming van het water en harde antifouling slijtvast is. Bij zelfslijpende antifouling slijt er een laag verf af zodat het bootoppervlak aangroeivrij blijft. Harde antifouling geeft geleidelijk biociden af.

Tips voor het gebruik antifouling

  1. Gebruik alleen antifouling die bestemd is voor particulieren. Op de verpakking staat in dat geval dat deze voor ‘niet-professioneel’ gebruik.
  2. Koop alleen middelen in het buitenland of via buitenlandse websites als u zeker weet dat dit ook in Nederland is toegelaten voor niet-professioneel gebruik. Hiervoor kunt u de lijst met toegelaten producten Let op producten waar koperpoeder is toegevoegd. Deze hebben namelijk géén Nederlandse toelating voor particulier gebruik en zijn dus niet toegestaan.
  3. Gebruik alleen toegestane middelen. Hierop wordt namelijk gecontroleerd. Als het gebruik van verboden middelen wordt geconstateerd, moet het middel worden verwijderd en riskeert u een boete van 2.500 euro.
  4. Zorg bij machinaal schuren voor goede afzuiging. Als u de antifouling nat schuurt, zorg er dan voor dat het schuurstof en water netjes opgevangen wordt en bij het juiste afval worden gezet.
  5. Draag bij het schuren en aanbrengen van de verf persoonlijke beschermingsmiddelen zoals handschoenen, een overall, een gelaatsmasker en een beschermingsbril. De verf kan anders schadelijk zijn voor uw gezondheid. Informatie hierover kunt u onder andere krijgen bij uw verfhandel.
  6. Schuren en schoonmaken doet u boven een dichte vloer of boven een zeil, zodat er geen schuursel of aangroei in de bodem of het water terecht kan komen. Veeg het schuursel en de aangroei op en zet het bij het restafval.
  7. Restanten antifouling kunt u met blik en al inleveren als klein chemisch afval.

Gebruik maken van antifouling op een duurzame(re) manier

Wilt u gebruik maken van antifouling op een duurzame(re) manier? Lees onderstaande lijst en kijk wat voor u van toepassing is.

  1. Is een nieuwe laag überhaupt nodig? Bekijk na afloop van het vaarseizoen of het echt nodig is om een nieuwe laag antifouling aan te (laten) brengen. Is er weinig aangroei, dan kan de oude laag wellicht nog een jaar mee. Voordat u dit besluit, bekijk het etiket van de antifouling met instructies. Niet elk product is bijvoorbeeld geschikt om een winter droog te staan, mocht uw boot naar de winterstalling gaan.
  2. Blijf altijd kijken naar alternatieven die voor u geschikt kunnen zijn. Gebruik niet elk jaar automatisch dezelfde producten.
  3. Ligt uw boot in zoet water en is er weinig aangroei? Probeer dan eens een alternatief zonder koper of zink. Denk hier bijvoorbeeld aan een harde verf of non-stick (foul release) coating die u goed schoon kunt spuiten of borstelen.
  4. Een alternatief voor een verf-coating is het laten aanbrengen van een aangroeiwerende folie (wrap) om uw boot.
  5. Aangroei vormt vooral wanneer de boot stilligt. Gebruikt u de boot lange tijd niet, overweeg dan om deze boven/uit het water te stallen. Of, als u de mogelijkheid hebt, leg de boot in een donker boothuis. Daar ontstaat minder snel aangroei. Voor kleinere boten zijn ook bootliften die in de box van de ligplaats passen.
  6. Maak de boot meteen schoon als deze na afloop van het vaarseizoen uit het water komt. Zo droogt de aangroei niet en is deze nog makkelijker te verwijderen dan wanneer dit wel zo is.

Alternatieven

Om het milieu te sparen kan er het best zo weinig mogelijk gebruikt worden gemaakt van producten met koper of zink. Er komen steeds meer nieuwe alternatieven op de markt zonder deze biociden. Hieronder wordt een aantal alternatieven opgesomd.

Droog stallen

Wanneer de boot droog wordt gestald, is er verder geen antifouling nodig. Droog stallen kan op een ponton of een (jollen)steiger, maar ook het aantal botenliften neemt toe. Met het droog stallen van de boot wordt er een hoop onderhoud voorkomen.

Non- stick

Een non-stick of foul-release coating (deklaag) is op basis van bijvoorbeeld epoxy of siliconen. Dit heeft een hard, glad oppervlak waardoor aangroei minder goed hecht en makkelijk verwijderd kan worden. Deze coating werkt goed voor zowel zoet als zout water. Onder de non-stick coatings vallen ook de zogenaamde teflon laag en de nano coating laag.

Harde coating

Een harde coating is een harde laag, op basis van epoxy, die ervoor zorgt dat de aangroei niet kan aanhechten. Deze coating is makkelijk te reinigen, door middel van borstelen met een zachte borstel of afspuiten. Deze coating gaat zo’n 5 tot 10 jaar mee.

Ultrasound

Door het uitzenden van ultrasone golven, vanuit of naar de romp, kan de aangroei lastig hechten. Voor de optimale werking combineert u dit systeem met een harde of foul release coating. Dit systeem heeft altijd stroom nodig en is vaak geschikt voor boten tot en met 10 meter.

Wrapping

Wrapping (bestickeren) komt steeds vaker voor als antifouling. Er zijn verschillende wrappings met vezels of met siliconen. De vezels zorgen ervoor dat de aangroei zich niet goed kan hechten aan de boot. Beide kunnen voorzichtig worden gereinigd. 

(tekst gaat verder onder afbeelding)

(klik voor grotere weergave)

Wet- en regelgeving

Er worden nog vaak middelen gebruikt, om de aangroei van de boot tegen te gaan, die niet zijn toegestaan. Met de komst van steeds meer alternatieven, kan het onduidelijk zijn wat er wel en niet is toegestaan.

Veel verboden middelen worden aangeboden via het internet. Dit komt omdat de eisen binnen Europa nogal verschillen. In Nederland moet een antifouling worden toegestaan door het College Toelating Gewasbeschermingsmiddelen en Biociden (CTGB). Gebruikt u een middel dat niet door het CTGB wordt toegestaan, dan riskeert u een boete van 2.500 euro. Ook moet u de aangebrachte laag antifouling (laten) verwijderen en een nieuwe, wel toegestane, antifouling aanbrengen.

Hier kunt u de lijst met toegestane antifouling vinden.

Meer vragen? U kunt bellen met de helpdesk antifouling via; 085-852121. Antwoord op veelgestelde vragen is te vinden op de website van Varen Doe Je Samen!

Wilt u meehelpen aan het verbeteren van de kennis over (het gebruik van) antifouling? Vul dan de enquête in.

Voor het samenstellen van deze pagina zijn er meerdere websites geraadpleegd. Dit zijn de websites van HISWA-RECRON, Varen doe je samen! en Milieu Centraal.

© foto boven: Milieu Centraal

Nieuws & evenementen